PlaySquare/ Παιχνίδι στο Τετράγωνο

To πρόγραμμα «Παιχνίδι στο Τετράγωνο» τοποθετεί τα παιδιά στο επίκεντρο του αστικού μετασχηματισμού, ενδυναμώνοντάς τα ως φορείς αλλαγής στις κοινότητές τους. Στην Κυψέλη, μια από τις πιο πυκνοκατοικημένες γειτονιές της Αθήνας, τα παιδιά πρωτοστάτησαν στην προσπάθεια να μεταμορφώσουν ένα εγκαταλελειμμένο παρκάκι σε έναν ζωντανό, συμπεριληπτικό, και ανθεκτικό, ως προς το κλίμα, χώρο. Το πρόγραμμα, πέρα από τις χωρικές παρεμβάσεις στο παρκάκι, κατάφερε να ενισχύσει τη συνεργασία, το αίσθημα ευθύνης καθώς και αίσθημα «ανήκειν» των παιδιών σε σχέση με τη διαμόρφωση του περιβάλλοντός τους.

Η Κυψέλη αντιμετωπίζει σοβαρή έλλειψη χώρων πρασίνου, με μόνο 0,96 τετραγωνικά μέτρα πρασίνου ανά κάτοικο. Το πρόγραμμα «Παιχνίδι στο Τετράγωνο», προσπάθησε να αντιμετωπίσει αυτό το πρόβλημα, εμπλέκοντας μαθήτριες και μαθητές των Ε’ και ΣΤ’ τάξεων του 29ου Δημοτικού Σχολείου Αθηνών σε μια συμμετοχική διαδικασία αστικής έρευνας και σχεδιασμού. Τα παιδιά, εξερεύνησαν τη γειτονιά τους, εντόπισαν προκλήσεις και ενδιαφέροντα σημεία και σχεδίασαν συλλογικά μικρές παρεμβάσεις για ένα εγκαταλελειμμένο παρκάκι που εντόπισαν κοντά στο σχολείο τους, με αποκορύφωμα μία συλλογική τοιχογραφία τους που αναπαριστά τις μνήμες αλλά και τις επιθυμίες τους από τη γειτονιά τους, την Κυψέλη.

Στην καρδιά του προγράμματος, υπάρχει μια συμμετοχική και διεπιστημονική προσέγγιση, η οποία ενδυναμώνει και δίνει τη δυνατότητα στα παιδιά να αναγνωρίσουν την ικανότητά τους να επηρεάζουν  τον σχεδιασμό των γειτονιών τους. Διεξήγαγαν έρευνα με συμμαθήτριες/ες, συγκέντρωσαν πληροφορίες και ανέπτυξαν προτάσεις, συλλογικά, για το πάρκο τσέπης. Αυτή η συμμετοχή τους έδειξε ότι οι ιδέες τους μπορούν να (ανα)διαμορφώσουν άμεσα το περιβάλλον τους.

Η πρωτοβουλία ενθάρρυνε επίσης τα παιδιά να συνεργαστούν με παιδιά από μικρότερες τάξεις, επισκεπτόμενα το κοντινό νηπιαγωγείο, για να μοιραστούν το όραμά τους και να διασφαλίσουν ότι ο χώρος αντανακλά τις ανάγκες όλων των ηλικιών. Οι δασκάλες/οι έπαιξαν καθοριστικό ρόλο στη διασφάλιση της συμμετοχικότητας, ενώ οι γονείς και οι κάτοικοι της περιοχής συνέβαλαν συνεισφέροντας υλικά και βοηθώντας στη ζωγραφική της τοιχογραφίας.

Παράλληλα, στελέχη του Δήμου υποστήριξαν το πρόγραμμα, συμβάλλοντας στη μακροχρόνια βιωσιμότητα του χώρου και αναδεικνύοντας νέες μορφές συνεργασίας μεταξύ τοπικής αυτοδιοίκησης και τοπικών πρωτοβουλιών.

Η μεθοδολογία του προγράμματος

• Κατανόηση της γειτονιάς: Τα παιδιά εντόπισαν τα βασικά στοιχεία (άνθρωποι, υποδομές, δραστηριότητες, φύση) που διαμορφώνουν τη γειτονιά τους.
• Χαρτογράφηση και χωρικές συνδέσεις: Οπτικοποίησαν τις καθημερινές τους διαδρομές και εντόπισαν σημεία που έχουν ιδιαίτερο νόημα για εκείνα.
• Διερευνητικοί περίπατοι στη γειτονιά γύρω από το σχολείο: Οι ομαδικοί περίπατοι τα βοήθησαν να παρατηρήσουν και να προβληματιστούν σχετικά με τη χρήση του χώρου τους, με έμφαση στους άτυπους χώρους παιχνιδιού.
• Συλλογική χαρτογράφηση: Τόνισαν αγαπημένους χώρους και σημεία που χρειάζονται βελτίωση.
• Πρόταση παρεμβάσεων μικρής κλίμακας: Τα παιδιά ανέπτυξαν ιδέες για βελτίωση μέσω χαρτών, σκίτσων, κολάζ και τρισδιάστατων μοντέλων.
• Συμμετοχική έρευνα/διαδικασία συλλογικής επικύρωσης (co-validation): Παρουσίασαν προτάσεις στο σχολείο και συγκέντρωσαν πληροφορίες από τις/ους συμμαθήτριες/ες τους για να βελτιώσουν τις ιδέες τους.
• Ιεράρχηση ιδεών: Αξιολόγησαν και ιεράρχησαν τις προτάσεις τους με βάση τους διαθέσιμους πόρους.
• Δημιουργία της τοιχογραφίας: Ως τελικό βήμα, ζωγράφισαν από κοινού μια τοιχογραφία που αντικατοπτρίζει το όραμά τους για το πάρκο.

Ο αντίκτυπος του προγράμματος επεκτάθηκε πέρα από το πάρκο τσέπης. Δημιούργησε στα παιδιά ένα αίσθημα δράσης και υπερηφάνειας, αναδιαμορφώνοντας τον τρόπο με τον οποίο η κοινότητα αλληλεπιδρά με τους δημόσιους χώρους.

Σχεδιάζοντας χώρους με γνώμονα τις ανάγκες των παιδιών - εξασφαλίζοντας ότι είναι ασφαλείς, άνετοι και ελκυστικοί - το πρόγραμμα «Παιχνίδι στο Τετράγωνο» απέδειξε ότι τέτοιες παρεμβάσεις ωφελούν ολόκληρη την κοινότητα. Το ανανεωμένο πάρκο τσέπης έγινε ένα κλιματικό καταφύγιο, προσφέροντας ανακούφιση κατά τη διάρκεια των καυσώνων, και παραμένει προσβάσιμο σε όλους/ες/α.

Το «Παιχνίδι στο Τετράγωνο» είναι ένα εμπνευσμένο παράδειγμα του πώς μικρές, κοινοτικές πρωτοβουλίες μπορούν να πυροδοτήσουν ευρύτερες κοινωνικές αλλαγές, δημιουργώντας πιο συνδεδεμένες, ανθεκτικές και συμπεριληπτικές γειτονιές.