Αυλές Συμπερίληψης
Οι «Αυλές Συμπερίληψης» είναι ένα μακροπρόθεσμο εκπαιδευτικό και συμμετοχικό πρόγραμμα που αναπτύχθηκε από την URBANA, συνδυάζοντας παιδαγωγικά εργαλεία και αρχιτεκτονικές παρεμβάσεις με στόχο την προώθηση της ισότητας, της συμπερίληψης και της συνύπαρξης στο σχολικό περιβάλλον. Το πρόγραμμα εστιάζει στη σχολική αυλή - τον πρώτο δημόσιο χώρο με τον οποίο έρχεται σε επαφή το παιδί - ως ένα κρίσιμο πεδίο όπου διαμορφώνονται κοινωνικές σχέσεις, ιεραρχίες και, συχνά, μοτίβα αποκλεισμού.
Η σχολική αυλή είναι ένας δυναμικός κοινωνικός χώρος. Ωστόσο, σε πολλές περιπτώσεις αναπαράγει ανισότητες που βασίζονται σε έμφυλα στερεότυπα και κυρίαρχες κουλτούρες παιχνιδιού. Παρατηρήσεις σε δημοτικά σχολεία δείχνουν ότι μεγάλο ποσοστό των αυλών παραμένει «ποδοσφαιροκεντρικό», με αποτέλεσμα τη συγκέντρωση του μεγαλύτερου μέρους του χώρου από τα πιο ενεργητικά και εξωστρεφή παιδιά, ενώ άλλα παιδιά μετατοπίζονται στην περιφέρεια, με περιορισμένες δυνατότητες για παιχνίδι, ξεκούραση ή κοινωνική αλληλεπίδραση.
«Στο διάλειμμα συνήθως συζητάμε, γιατί δεν έχουμε να κάνουμε κάτι άλλο. Ή καθόμαστε σε μια γωνία με τις φίλες μου, επειδή τ’ αγόρια παίζουν όλη την ώρα στο κέντρο της αυλής και δεν έχουμε πολύ χώρο.»
Μαθήτρια Ε’ τάξης
Οι δυναμικές αυτές σπάνια αναδεικνύονται, καθώς ο σχεδιασμός των σχολικών αυλών συχνά δεν περιλαμβάνει συμμετοχικές διαδικασίες, ουσιαστική εμπλοκή της εκπαιδευτικής κοινότητας ή κριτήρια αξιολόγησης με οπτική του φύλου.
Από την πιλοτική εφαρμογή σε ένα μακροπρόθεσμο πρόγραμμα
Το πρόγραμμα υλοποιήθηκε πιλοτικά τη σχολική χρονιά 2018–2019 στο 45ο Δημοτικό Σχολείο Αθηνών (Κυψέλη). Σε διάστημα πέντε μηνών, οι μαθητές και οι μαθήτριες μελέτησαν τη σχολική τους αυλή μέσα από συμμετοχική έρευνα, εικαστική αποτύπωση και αρχιτεκτονικά εργαλεία, εντοπίζοντας φαινόμενα αποκλεισμού και διατυπώνοντας προτάσεις χωρικών αλλαγών.
Για να ζήσουμε ισότιμα αύριο, χρειάζεται να παίζουμε ισότιμα σήμερα!
Η πιλοτική εφαρμογή έθεσε τα παιδαγωγικά θεμέλια των «Αυλών Συμπερίληψης» και οδήγησε στη διαμόρφωση μιας δομημένης μεθοδολογίας, η οποία έλαβε παιδαγωγική έγκριση από το Ινστιτούτο Εκπαιδευτικής Πολιτικής (ΙΕΠ) του Υπουργείου Παιδείας και Θρησκευμάτων.
Επέκταση σε σχολεία σε όλη την Ελλάδα
Κατά τη σχολική χρονιά 2021–2022, οι «Αυλές Συμπερίληψης» επεκτάθηκαν σε σχολεία σε διάφορες πόλεις της Ελλάδας:
- 93ο Δημοτικό Σχολείο Αθηνών
- 29ο Δημοτικό Σχολείο Αθηνών
- 33ο Δημοτικό Σχολείο Τρικάλων
- 47ο Δημοτικό Σχολείο Ηρακλείου Κρήτης
- 7ο Νηπιαγωγείο Νέας Φιλαδέλφειας (Αθήνα)
Σε αυτή τη φάση, η μεθοδολογία προσαρμόστηκε για πρώτη φορά στην προσχολική εκπαίδευση, ενώ δημιουργήθηκε μια κοινότητα μάθησης μέσω διαδικτυακών εργαστηρίων επιμόρφωσης εκπαιδευτικών.
Τα παιδιά ανέλυσαν συλλογικά τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί κοινωνικά και χωρικά η σχολική τους αυλή, αναγνωρίζοντας ότι διαφορετικά παιδιά χρησιμοποιούν τον χώρο με διαφορετικούς τρόπους.
«Οι διερευνητικές δραστηριότητες μας βοήθησαν να καταλάβουμε ότι ο καθένας και η καθεμία βιώνει διαφορετικά τη σχολική αυλή.»
Μαθητής/μαθήτρια Ε’ τάξης
Κάθε σχολείο διαμόρφωσε μια συλλογική χωρική πρόταση, δίνοντας έμφαση στη συνύπαρξη δραστηριοτήτων υψηλής και χαμηλής έντασης και στη χρήση οικονομικών και φιλικών προς το περιβάλλον υλικών.
Από τις ιδέες στην υλοποίηση
Την περίοδο 2022–2023, το πρόγραμμα προχώρησε στη φάση της αρχιτεκτονικής υλοποίησης στο 33ο Δημοτικό Σχολείο Τρικάλων και στο 93ο Δημοτικό Σχολείο Αθηνών.
Περιοχές των αυλών που προηγουμένως ήταν ανεκμετάλλευτες ή προβληματικές μετατράπηκαν σε συμπεριληπτικούς χώρους παιχνιδιού, ξεκούρασης, δημιουργίας και κοινωνικής αλληλεπίδρασης, βασισμένους άμεσα στις ιδέες των ίδιων των παιδιών.
«Τα μικρότερα παιδιά κάθονται στο σπιτάκι και τρώνε το κολατσιό τους στο πρώτο διάλειμμα…»
Οι εκπαιδευτικοί και οι διευθύνσεις των σχολείων παρατήρησαν σαφείς αλλαγές στον τρόπο με τον οποίο τα παιδιά χρησιμοποιούν τον χώρο.
«Πριν, τα παιδιά έτρεχαν απλώς πέρα δώθε στην αυλή χωρίς κάποιον πραγματικό σκοπό. Τώρα η αυλή έχει περιοχές για διαφορετικές δραστηριότητες και τα παιδιά απολαμβάνουν πραγματικά το διάλειμμά τους.»
Διευθυντής, 93ο Δημοτικό Σχολείο Αθηνών
«Τα παιδιά παίζουν με πολύ μεγαλύτερη υπευθυνότητα. Ασχολούνται με συγκεκριμένες δραστηριότητες και προσέχουν περισσότερο το ένα το άλλο.»
Εκπαιδευτικός, 93ο Δημοτικό Σχολείο Αθηνών
Κοιτώντας μπροστά
Οι «Αυλές Συμπερίληψης» αναδεικνύουν πώς οι εκπαιδευτικές διαδικασίες και οι χωρικές παρεμβάσεις μπορούν να λειτουργήσουν συμπληρωματικά για την προώθηση της ισότητας από την παιδική ηλικία. Ενδυναμώνοντας τα παιδιά να κατανοήσουν, να αμφισβητήσουν και να επανασχεδιάσουν το καθημερινό τους περιβάλλον, το πρόγραμμα συμβάλλει στη διαμόρφωση πιο συμπεριληπτικών σχολικών κοινοτήτων και, μακροπρόθεσμα, πιο συμπεριληπτικών πόλεων.
Το όραμά μας είναι η περαιτέρω επέκταση του προγράμματος σε περισσότερα σχολεία, υποστηρίζοντας περιβάλλοντα όπου όλα τα παιδιά μπορούν να παίζουν, να συνυπάρχουν και να αισθάνονται ότι ο χώρος τους ανήκει.
Αναγνώριση
Οι «Αυλές Συμπερίληψης» έχουν λάβει ευρωπαϊκή αναγνώριση για τη συμβολή τους στον συμπεριληπτικό, βιώσιμο και ανθρωποκεντρικό σχεδιασμό.
Το πρόγραμμα επιλέχθηκε ως φιναλίστ στα New European Bauhaus Prizes 2023, ανάμεσα σε 61 έργα (από περισσότερες από 1.450 συμμετοχές), εκπροσωπώντας τις αξίες του Νέου Ευρωπαϊκού Μπάουχαους (βιωσιμότητα, συμπερίληψη, ομορφιά).
Η διάκριση αυτή αναδεικνύει τον καινοτόμο συνδυασμό συμμετοχικής εκπαίδευσης, χωρικού σχεδιασμού και κοινωνικού αντικτύπου του προγράμματος, επιβεβαιώνοντας τη δυναμική του ως μεταφερόμενου μοντέλου για πιο συμπεριληπτικούς δημόσιους χώρους.
Διαβάστε περισσότερα για τις συμπεριληπτικές σχολικές αυλές μέσα από τον οδηγό του Equal Saree.
Περίοδος υλοποίησης: 2019 – 2023
Το πρόγραμμα έχει λάβει παιδαγωγική έγκριση από το Ινστιτούτο Εκπαιδευτικής Πολιτικής (ΙΕΠ) του Υπουργείου Παιδείας και Θρησκευμάτων και χρηματοδότηση από το Υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού.
Το αρχιτεκτονικό σκέλος για το 33ο Δημοτικό Σχολείο Τρικάλων χρηματοδοτήθηκε στο πλαίσιο του προγράμματος Gendered Landscape (URBACT III), ενώ για το 93ο Δημοτικό Σχολείο Αθηνών οι κατασκευές υλοποιήθηκαν με δωρεά του Qualco Foundation.
