GreenInCities

Το GreenInCities είναι ένα Ευρωπαϊκό πρόγραμμα στο πλαίσιο του Horizon Europe, με στόχο την υλοποίηση παρεμβάσεων πράσινης ανάπλασης και επαναφυσικοποίησης (renaturalization) σε ευρωπαϊκές πόλεις, ώστε όλες οι μορφές ζωής να συνυπάρχουν και να ευημερούν. Το πρόγραμμα ξεκινά με την αναγνώριση της αλληλεξάρτησης των ανθρώπων, της χλωρίδας και της πανίδας και επιδιώκει φροντιστικές, καινοτόμες λύσεις που στηρίζουν την ευημερία ολόκληρου του αστικού οικοσυστήματος.

Συμβαδίζοντας με το ευρωπαϊκό όραμα για κλιματικά ουδέτερες πόλεις έως το 2030 και θεμελιωμένο στις αρχές του Νέου Ευρωπαϊκού Μπάουχαους (βιωσιμότητα, συμπερίληψη, ομορφιά) και της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας (European Green Deal), το GreenInCities επαναπροσδιορίζει τους αστικούς χώρους πρασίνου σε 11 ευρωπαϊκές πόλεις.

Μέσω μιας μεθοδολογίας συν-δημιουργίας, που εφαρμόζεται σε όλα τα στάδια του προγράμματος και αξιοποιεί ένα ευρύ φάσμα συμμετοχικών, ψηφιακών και επιστημονικών εργαλείων που έχουν αναπτύξει 30 συνεργάτ(ιδ)ες, το πρόγραμμα συνεργάζεται με κατοίκους και τεχνικούς για να συν-σχεδιάσει αστικούς χώρους πρασίνου που είναι συμπεριληπτικοί, κλιματικά ανθεκτικοί και πολυλειτουργικοί. Αυτή η προσέγγιση ενεργοποιεί τις τοπικές κοινότητες με άμεση συμμετοχή, ιδιαίτερα εκείνων που επηρεάζονται περισσότερο από τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής (π.χ. παιδιά, άτομα μεγαλύτερης ηλικίας, γυναίκες, άτομα με μεταναστευτικό υπόβαθρο), αναγνωρίζοντας και ενισχύοντας τον ρόλο τους στις διαδικασίες λήψης αποφάσεων και διασφαλίζοντας μακροπρόθεσμο αντίκτυπο.

Το πρόγραμμα ενισχύει επίσης την ευαισθητοποίηση σχετικά με τις αστικές ευαλωτότητες που σχετίζονται με την κλιματική αλλαγή, ενσωματώνοντας τη συμπερίληψη, την ισότητα των φύλων και την κοινωνικο-περιβαλλοντική βιωσιμότητα στις παρεμβάσεις πράσινης ανάπλασης.

Στις 11 συμμετέχουσες πόλεις περιλαμβάνονται 5 «Leader Cities»: Αθήνα (Ελλάδα), Βαρκελώνη (Ισπανία), Ελσίνκι (Φινλανδία), Πράτο (Ιταλία), Νόβα Γκορίτσα (Σλοβενία), και 6 «Follower Cities»: Μπίρστονας (Λιθουανία), Κορκ (Ιρλανδία), Χερσόνησος (Ελλάδα), Matosinhos (Πορτογαλία), Πετς (Ουγγαρία) και Ρέικιαβικ (Ισλανδία).

Στο πλαίσιο της μεθοδολογίας του GreenInCities πραγματοποιούνται σε όλες τις πόλεις:

• Δραστηριότητες συν-ανάλυσης, με ποσοτικές και ποιοτικές αξιολογήσεις της χρήσης των δημόσιων χώρων, της χλωρίδας και της πανίδας, του περιβάλλοντος και της ανθεκτικότητας.
• Συν-σχεδιασμός λύσεων βασισμένων στη φύση (Nature-based Solutions) που απαντούν στις ανάγκες των διαφορετικών τοπικών κοινοτήτων.
• Έρευνα σχετικά με τον έμφυλο αντίκτυπο της περιβαλλοντικής κρίσης και ζητήματα περιβαλλοντικής ηθικής.
• Παρεμβάσεις ανάπλασης και επαναφυσικοποίησης για την ενίσχυση της βιοποικιλότητας, της κοινωνικής συνοχής και της ποιότητας ζωής στις επιλεγμένες αστικές περιοχές πρασίνου.
• Δραστηριότητες συν-αξιολόγησης πριν και μετά τις παρεμβάσεις για τη μέτρηση κοινωνικού και περιβαλλοντικού αντίκτυπου.

Η URBANA συμβάλλει στο πρόγραμμα με τρεις βασικούς τρόπους. Αρχικά, έχοντας τον ρόλο της εποπτείας θεμάτων ηθικής, η ομάδα διασφαλίζει ότι οι ηθικές αρχές ενσωματώνονται σε όλες τις δραστηριότητες του προγράμματος, μέσα από την ανάπτυξη του Εγχειριδίου Ηθικής και Αξιών του GreenInCities (D1.7 Values and Ethics Handbook), το οποίο προάγει την κοινή κατανόηση ευρωπαϊκών κοινωνικών αξιών μεταξύ των συνεργατ(ιδ)ών. Παράλληλα, η URBANA ανέπτυξε το Πλάνο Συμπερίληψης (D7.4 Inclusion Plan) του προγράμματος, παρέχοντας εργαλεία, κατευθυντήριες οδηγίες και μεθοδολογίες για τη διασφάλιση της συμπερίληψης και της ενσωμάτωσης της οπτικής του φύλου σε όλες τις φάσεις συν-δημιουργίας. Για την ενίσχυση αυτής της προσπάθειας, η ομάδα υλοποίησε εκπαιδευτικές δράσεις και διαδικασίες ανταλλαγής γνώσης με όλες τις πόλεις και τις/ους συνεργάτ(ιδ)ες, με στόχο την ενσωμάτωση συμπεριληπτικών και ευαίσθητων ως προς το φύλο προσεγγίσεων στον αστικό σχεδιασμό και στις στρατηγικές πράσινης ανάπλασης.

Η URBANA ηγήθηκε επίσης της διαδικασίας συν-δημιουργίας για την πιλοτική εφαρμογή στην Αθήνα, στο Πάρκο Προφήτη Ηλία στη Ριζούπολη (5η Δημοτική Κοινότητα). Μέσα από εργαστήρια συν-δημιουργίας με κατοίκους της γειτονιάς - άτομα μεγαλύτερης ηλικίας, τοπικούς συλλόγους, μαθήτριες και μαθητές από γειτονικά σχολεία μαζί με τις/ους γονείς τους, καθώς και εκπροσώπους του δήμου - διασφαλίστηκε ότι οι πιο σημαντικοί εμπλεκόμενοι φορείς, και ιδιαίτερα όσες/οι συχνά αποκλείονται από τον αστικό σχεδιασμό, συνέβαλαν στον επανασχεδιασμό του πάρκου.

Αξιοποιώντας συμμετοχικά εργαλεία, όπως η Βιωματική Χαρτογράφηση μέσω Αστικών Περιπάτων και Δεικτών Αστικής Ποιότητας, καθώς και εργαστήρια συν-σχεδιασμού δημόσιου χώρου με έμφαση στη βιωσιμότητα της καθημερινής ζωής και την κοινωνική συνοχή, οι συμμετέχουσες/ντες εξέφρασαν την κοινή επιθυμία το πάρκο να μετατραπεί από χώρο διέλευσης σε έναν ζωντανό, ασφαλή και προσβάσιμο χώρο.
Έναν χώρο όπου τα άτομα μεγαλύτερης ηλικίας μπορούν να κοινωνικοποιούνται, τα παιδιά όλων των ηλικιών μπορούν να παίζουν, οι γονείς μπορούν να ξεκουράζονται και να φροντίζουν τα παιδιά τους με άνεση, ενώ παράλληλα ενισχύεται η τοπική βιοποικιλότητα - συμπεριλαμβανομένων των αδέσποτων γατών του πάρκου.

Στο τέλος της διαδικασίας συν-δημιουργίας, η URBANA συνέθεσε τις σχεδιαστικές προτάσεις των συμμετεχουσώ/όντων και τις συν-ιεράρχησε χρησιμοποιώντας τα εργαλεία λήψης αποφάσεων του GreenInCities, οδηγώντας στην 1η εκδοχή του Σχεδίου Παρέμβασης του πάρκου. Το Σχέδιο στοχεύει στην ενίσχυση της ζωτικότητας, της βιοποικιλότητας και της κοινοτικής χρήσης του πάρκου, μετατρέποντάς το σε έναν πιο πράσινο και φιλόξενο χώρο, όπου όλες/οι/α αισθάνονται άνετα να περνούν χρόνο και να συμμετέχουν σε καθημερινές δραστηριότητες.

Τα πάρκα ανήκουν και στα κορίτσια!

Στο πλαίσιο του GreenInCities, η URBANA διοργάνωσε μια σειρά συμμετοχικών εργαστηρίων με έφηβα κορίτσια, μια ομάδα που συχνά αποκλείεται από τον σχεδιασμό και τη χρήση των αστικών πάρκων. Στόχος ήταν ο συν-σχεδιασμός και η συν-κατασκευή μιας παρέμβασης με τη συμμετοχή των ίδιων των κοριτσιών, που ανταποκρίνεται στις ανάγκες και τις εμπειρίες τους, στο Πάρκο Προφήτη Ηλία στη Ριζούπολη.

Μέσα από δημιουργικά και βιωματικά εργαστήρια, οι συμμετέχουσες μοιράστηκαν εμπειρίες από δημόσιους χώρους, εξερεύνησαν και χαρτογράφησαν το πάρκο μέσω φωτογραφίας, αποτύπωσης υφών και διαισθητικών χαρτών και μετέτρεψαν τις ιδέες τους σε σκίτσα, μακέτες και κολάζ. Η κατασκευή πρωτοτύπων σε πραγματική κλίμακα με επαναχρησιμοποιημένα υλικά επέτρεψε στα κορίτσια να δοκιμάσουν, να εξελίξουν και να συν-επικυρώσουν τις προτάσεις τους πριν από την υλοποίηση.

Την πρώτη εβδομάδα του Μαΐου, οι ιδέες αυτές πήραν μορφή μέσα από εργαστήρια συν-κατασκευής, που περιλάμβαναν εργασίες ξυλουργικής, δημιουργία μαξιλαριών, κατασκευή στεγάστρων και βαψίματα. Στο πλαίσιο αυτό, σε συνεργασία με τις μαθήτριες, ολοκληρώθηκαν ένα πολυχρηστικό τρόλεϊ και καθίσματα.

Η διαδικασία ολοκληρώθηκε με μια μικρή γιορτή στο Πάρκο Προφήτη Ηλία, όπου οι νέες κατασκευές και ο ίδιος ο χώρος ζωντάνεψαν μέσα από δημιουργικές δράσεις με τη συμμετοχή των μαθητριών και της τοπικής κοινότητας. 

Ένα τεύχος που αποτυπώνει τα εργαστήρια, τους προβληματισμούς και τα βασικά συμπεράσματα της διαδικασίας θα είναι σύντομα διαθέσιμο, προσφέροντας μια πιο ολοκληρωμένη εικόνα της πορείας του συν-σχεδιασμού και της συν-κατασκευής. Μείνετε συντονισμένες/οι!

Στρατηγικές σχεδιασμού με επίκεντρο τη φροντίδα

Παράλληλα με τις πιλοτικές παρεμβάσεις, η URBANA πραγματοποίησε βιβλιογραφική έρευνα (state-of-the-art review) με στόχο τη διερεύνηση στρατηγικών σχεδιασμού που μπορούν να ενισχύσουν ταυτόχρονα το αίσθημα ασφάλειας των γυναικών σε μεσαίου μεγέθους αστικούς χώρους πρασίνου και την ευημερία των μη ανθρώπινων μορφών ζωής. Στόχος είναι η ανάδειξη καινοτόμων και συμπεριληπτικών προσεγγίσεων φροντίδας που ενισχύουν τόσο την κοινωνική όσο και την οικολογική ευημερία.

Με βάση τα ευρήματα της έρευνας, η URBANA διοργάνωσε μια σειρά διαδικτυακών συναντήσεων με εκπροσώπους των πόλεων του έργου, όπου ανταλλάχθηκαν εμπειρίες, συζητήθηκαν αναδυόμενες θεματικές σχεδιασμού και διερευνήθηκαν προσεγγίσεις που αφορούν τόσο την ασφάλεια των γυναικών όσο και την ευημερία των μη ανθρώπινων μορφών ζωής στους αστικούς χώρους πρασίνου.

Αξιοποιώντας τα συμπεράσματα της βιβλιογραφικής έρευνας και των συζητήσεων με τις πόλεις, η URBANA βρίσκεται στη διαδικασία σύνταξης μιας έκθεσης για στρατηγικές σχεδιασμού με επίκεντρο τη φροντίδα, συγκεντρώνοντας υφιστάμενες πρακτικές, αναδυόμενες προκλήσεις και καινοτόμες προσεγγίσεις για έναν πιο συμπεριληπτικό και οικολογικό αστικό σχεδιασμό.

Θέλετε να ενημερώνεστε για τα τελευταία νέα του GreenInCities;
Επισκεφθείτε την ιστοσελίδα του προγράμματος και ακολουθήστε τις σελίδες του σε Instagram και LinkedIn!